Posted in հայոց լեզու

Անտիկ աշխարհի յոթ հրաշալիքներ

Անտիկ աշխարհի յոթ հրաշալիքներ վերաբերում է պատմական անցյալում ստեղծված ճարտարապետության և քանդակագործության հոյակապ, համաշխարհային նշանակության կոթողներին։ Ներկայումս յոթ հրաշալիքներից կանգուն է միայն Քեոփսի բուրգը։

Հրաշալիքների առաջին ցուցակը մ. թ. ա. 5-րդ դարում կազմել է Հերոդոտոսը, որը քաջատեղյակ էր Եգիպտոսի ու Առաջավոր Ասիայի ճարտարապետությանը, շուտով նրա հետ համաձայնվել են Փիլոն Բյուզանդացին, իսկ ավելի ուշ՝ Անտիպատրոս Սիդոնացին։ Նրա ուղեցույց-գրքում արձանագրվել են եգիպտական բուրգերը, Ալեքսանդրիայի փարոսը, Զևսի արձանն Օլիմպոսում, Հռոդոսի կոթողը, Շամիրամի կախովի այգիները, Հալիկառնասի դամբարանը և Արտեմիսի տաճարը Եփեսոսում։

Եգիպտական բուրգեր

Աշխարհի 7 հրաշալիքների ցանկում ամենամեծ՝ Քեոփսի բուրգը, կառուցվել է մ. թ. ա. մոտ 2580 թ-ին։ Բուրգի բարձրությունը 147 մ է, կառուցված է 2.300 քարաբեկորներից, որոնցից յուրաքանչյուրը կշռում է միջին հաշվով 2, 5 տոննա։ Ըստ հույն ճանապարհորդ-պատմիչ Հերոդոտոսի՝ բուրգի կառուցումը տևել է 20 տարի, աշխատանքներին մասնակցել է 100 հազար ստրուկ։ Քեոփսի բուրգի ներսի պատերին հայտնաբերված մոնոսկրիպտների և պատկերների վերծանումից հայտնի դարձավ, որ ի սկզբանե բուրգը կառուցվել է Հայոց թագավոր Արա Գեղեցիկի պատվին։

Ալեքսանդրիայի փարոս

Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքի մերձակա Փարոս կղզում մ. թ. ա. 320-ական թվականներին կառուցվել է հին ժամանակների ամենամեծ փարոսը՝ 135 մ բարձրությամբ եռահարկ աշտարակ, որը տեսանելի էր 60–100 կմ հեռավորությունից (ճարտարապետ՝ Սոստրատես)։ Հին աշխարհի միայն այս հրաշալիքը, ճարտարապետական նրբագեղությունից բացի, ուներ նաև կիրառական նշանակություն։ Փարոսը կործանվել է 1100 թ-ի երկրաշարժից


Զևսի արձան

Հունաստանի Օլիմպոս քաղաքի՝ Զևսին նվիրված տաճարում էր 12 մ 40 սմ բարձրությամբ նրա արձանը, որը կերտել էր Ֆիդիասը մ. թ. ա. 440-ական թվականներին։ V դարի սկզբին տաճարն ավերվելուց հետո Զևսի արձանը տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ 462 թ-ին ոչնչացել է հրդեհից։

Հռոդոսի կոթող

Կոթողը կառուցվել է Հռոդոս կղզում։ Այդպիսի քանդակների թվին է պատկանում Լաոկոոնի հռչակավոր արձանախումբը։ Մ. թ. ա. III դարում Էգեյան ծովի Հռոդոս կղզու բնակիչները, ի նշանավորումն կղզու հաջող պաշտպանության, կանգնեցրել են Արևի աստված Հելիոսի՝ աշխարհի ամենամեծ՝ 36-մ-անոց արձանը՝ թշնամուց առգրավված զենքի մետաղից, որի կառուցումը տևել է 12 տարի։ Արձանի հեղինակ Քարեսն այն կերտել է 20 տարում։ Կոթողը կանգուն է եղել 56 տարի։ Երկրաշարժից (մ. թ. ա. 222 թ.) կործանված կոթողի բեկորները 977 թ-ին վաճառել է կղզու կառավարիչը՝ արաբ տեղապահը, որպես մետաղ(բրոնզ)։ Նավահանգստի հատակից հայտնաբերված արձանի աջ ձեռքի դաստակը պահվում է Բրիտանական թանգարանում:

Շամիրամի կախովի այգիներ

Շամիրամի կախովի այգիները գտնվում էին Ասորեստանի Բաբելոն քաղաքում։ Ավանդությունն այդ այգիների ստեղծումը վերագրում է Շամիրամ թագուհուն, սակայն իրականում դրանք ստեղծվել են Նաբուգոդոնոսոր թագավորի հրամանով՝ մ. թ. ա. VI դարում։ Նա իր պալատը կառուցել էր 6-հարկանի տան բարձրությամբ արհեստական հարթակի վրա։ Դեպի այդ հարթակն աստիճանաձև բարձրանում էր աղյուսե 6 կամարասրահ։ Ամեն աստիճանի վրա հողի շերտ էր լցված, և ծաղկուն պարտեզ էր գցված։ Մ. թ. ա. 312 թ-ին կառույցը փլվել է ջրհեղեղներից։

Հալիկառնասի դամբարան

Հալիկառնասում (ներկայիս Թուրքիայի Բոդրում քաղաքի մերձակայքում) էր գտնվում աշխարհի հրաշալիքներից հաջորդը՝ Մավսոլես թագավորի հոյակերտ դամբարանը, որը կառուցել էր նրա այրին՝ Արտեմիսը, մ. թ. ա. 353 թ-ին։ Առաջին հարկը, որտեղ տեղադրված էր Մավսոլեսի աճյունասափորը, ուներ 8,9 մ լայնություն, 42,3 մ երկարություն, 11,1 մ բարձրություն, իսկ դամբարանի ընդհանուր բարձրությունը 60 մ էր։ Դամբարանը կանգուն է եղել 1800 տարի։ Մավսոլեսի և նրա կնոջ արձանները պահվում են Բրիտանական թանգարանում։

Արտեմիսի տաճար

Մյուս հրաշալիքը հունական աստվածուհի Արտեմիսի մարմարե տաճարն էր Փոքր Ասիայի Եփեսոս քաղաքում։ Տաճարը կառուցվել է մ. թ. ա. 550 թ-ին, շինարարությունը տևել է 120 տարի։ Նախագծել է հույն ճարտարապետ Քերսիֆրոնեսը։ Շենքը զարդարող արձան-արձանիկների մի մասի հեղինակը Ֆիդիասն է։ Արտեմիսի տաճարը կանգուն է եղել 100 տարի։ Մ. թ. ա. 356 թ-ին եփեսացի Հերոստրատեսը, փառամոլության մոլուցքից կուրացած, հրդեհել է տաճարը։ 25 տարի անց այն վերակառուցվել է, սակայն ավերվել է երկրաշարժերից։ Տաճարի հարթաքանդակներից մի քանիսը պահվում են Բրիտանական թանգարանում։

Posted in Գրականություն

Սասնածռեր

1 Էպոսը ճանաչվել է լավագույնը, քանի որ Էպոսը ընդգրկել է մշակութային շատ արժեքներ և իր մեջ նաև ընդգրկում է համարյա արվեստի բոլոր ճյուղերը:

2 Էպոսը կապված է Կոմիտասի Զանգակատունը ստեղծագործության հետ: Էպոսի թեմայով նաև գրվել են մոտ 41 ստեղծագործություններ:

3 Էպոսի վիպասածների բուն հայրենիքը`Վաղերշ, Սասուն,Վան, Վանաձոր,Արճեշ,Մուշ և այլն:

4 Պատումը գրի է առվել 1873թ. Գարեգին Ս.-ի կողմից: Նաև 1886թ.-ին Մանուկ Աբեղյանի կողմից:

Պատումը գրի են առել մոտ 60 հոգի և 1938-1939թթ.-ին մոտ 60 գրված պատումները, խմբագրությունների հիման վրա կազմվել է ընդհանուր մեկ միասնական բնագիր: Մեր Էպոսը Սասնա ծռերից բացի կոչվել է նաև [Մհերի Դուռ, Սասունցի Դավիթ,Սասնա Փահլևաններ,Դավիթ և Մհեր, և այլ անվանումներով]:

Posted in Քիմիա

Հալոգեններ

Քիմիական տարրերի պարբերական համակարգի 7-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերը (ֆտոր` F, քլոր` CI, բրոմ` Br, յոդ` I) անվանվում են հալոգեններ: Հալոգենների խմբին է պատկանում նաև ռադիոակտիվ աստատ` At տարրը, որի քանակը երկրակեղևում անչափ փոքր է: Ֆտորը և քլորը դեղնա-կանաչ գույնի գազեր են։ Բրոմը մուգ կարմիր գույնի հեղուկ է, իսկ յոդը կոշտ բյուրեղանման մուգ մոխրագույն նյութ։

Հունարենից թարգմանությամբ հալոգեն նշանակում է աղ ծնող։ Նման անվանումը բխում է այն փաստից, որ հալոգենները մետաղներին միանալիս աղեր են առաջացնում։

Հալոգենների քիմիական ակտիվությունը բավականին մեծ է, որի պատճառով բնության մեջ ազատ վիճակում չեն հանդիպում: Հալոգեններն ազատ վիճակում շատ թունավոր են, նույնիսկ յոդը, եթե նրա կոնցենտրացիան օդում մեծ է: Քլորի ատոմի կառուցվածքն է (17,18) 17: Յոդի ատոմի կառուցվածքն է (53,74) 53:  Բրոմի ատոմի կառուցվածքն է (35,44) 35: Ֆտորի ատոմի կառուցվածքն է (9,10) 9:

Քլորի վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը միացություններում

Քլորի վալենտականությունը երբ մեկ է օքսիդացման աստիճանը +1, −1, 0 է։ Երբ երեք է՝ +3, +5, +7:

Հալոգեն պարզ նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները։

  • Հալոգեններն ազատ վիճակում շատ թունավոր են, նույնիսկ յոդը, եթե նրա կոնցենտրացիան օդում մեծ է:
  • Կապը երկու ատոմի միջև կովալենտային, ոչ բևեռային է:
  • Քլորը, բրոմը և յոդը ջրում վատ են լուծվում, ֆտորը փոխազդում է ջրի հետ:
  • Մոլային զանգվածի մեծացման հետ հալոգենների հալման և եռման ջերմաստիճանները բարձրանում են, մեծանում է խտությունը, ինչը պայմանավորված է  միջմոլեկուլային փոխազդեցության ուժերի մեծացման հետ։
  • Հալոգենները գոյություն ունեն երկատոմ մոլեկուլների ձևով, որոնք առաջանում են հալոգենների ատոմների արտաքին էներգիական մակարդակի կենտ էլեկտրոնները զույգվելու հաշվին:

Քլորի և նրա միացությունների կիրառությունը

Մեծ քանակով քլոր է ծախսվում օրգանական նյութերի քլորացման վրա: Այդպես ստացվում են տարբեր պլաստմասսաներ, կաուչուկ, բույսերի պաշտպանության միջոցներ, սինթետիկ մանրաթելեր, ներկեր, դեղամիջոցներ, լուծիչներ: Քլորը կիրառում են բամբակյա գործվածքների և թղթի սպիտակեցման համար: Քլորը ոչնչացնում է հիվանդածին միկրոօրգանիզմները, և այդ պատճառով այն օգտագործում են խմելու ջրի վարակազերծման համար: Լույսի ազդեցությամբ ջրի հետ փոխազդելիս` քլորն առաջացնում է ատոմական թթվածին (Օ), որն էլ վարակազերծում է ջուրն ու մեծաթիվ նյութեր գունազրկում:

Աղաթթվի և նրա աղերի կիրառությունը

Աղերը լայն կիրառություն ունեն կենցաղում։ Կան աղեր, որոնք օգտագործվում են գյուղատնտեսության մեջ որպես պարարտանյութ կամ թունաքիմիկատ:

«Ընտանեկան դպրոցի հարցեր»

  • 1. Ինչո՞ւ  են 7֊րդ  խմբի գլխավոր  ենթախմբի տարրերին անվանում «հալոգեններ».

Նման անվանումը գալիս է այն փաստից, որ հալոգենները մետաղներին միանալիս աղեր են առաջացնում։

  • 2. Ինչո՞ւ են հալոգենները համարվում կենսական տարրեր…

Հալոգենները առաջացնում են բարդ օրգանական նյութեր, ապահովելով օրգանիզմների կենսագործունեությունը։

  • 3. Որո՞նք են հալոգենների միացությունների դերը մարդու օրգանիզմում….

Մարդու օրգանիզմում օրինակ յոդն անհրաժեշտ է հատկապես վահանաձև գեղձի կողմից արտադրվող հորմոնի համար: Բացի այդ մարդու և կենդանիների ստամոքսում արտադրվում է աղաթթու, որը կազմում է ստամոքսահյութի 0,3%-ը և անհրաժեշտ է սննդի նորմալ մարսողության, ինչպես նաև սննդի հետ օրգանիզմում ներթափանցող հիվանդագին մանրէները ոչնչացնելու համար։

  • 4. Կարելի՞ է խմելու ջուրը ախտահանել քլորով… Պատասխանը հիմնավորեք…

Չնայած նրան, որ քլորը շատ վնասակար է մարդու օրգանիզմի համար, ջուրը կարելի է արտահաել քլորով, եթե չանցնենք չափը։

  • 5. Աղաթթվի  ո՞ր  աղի  0.9%֊անոց ջրային  լուծույթն  է  կոչվում «ֆիզիոլոգիական լուծույթ»
  • 6. Ի՞նչ է ժավելաջուրը…

Ժավելաջուրը կալիումի հիպոքլորիդի՝ KClO և Կալիումի քլորիդի՝ KCl ջրային լուծույթն է։ Հաճախ «ժավելաջուր» է անվանվում նաև նատրիումի հիպոքլորիդը՝ NaClO, որը օժտված է նույն հատկություններով, ավելի էժան և հեշտ եղանակով է ստացվում։

  • 7. Ի՞նչ է քլորակիրը…

Քլորակիրը կալցիումի հիդրօքսիդի և քլորի փոխազդեցության արդյունքն է: Քլորի հոտով սպիտակ փոշի է։

Posted in Պատմություն

Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր


Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր: 1920 ստորագրվել է դեկտեմբերի 2-ի լույս 3-ի գիշերը Հայաստանի Հանրապետության և Թուրքիայի միջև Ալեքսանդրապոլի կոնֆերանսի ավարտից հետո (1920): Կոչվել է «Հաշտության պայմանագիր Թուրքիայի և Հայաստանի միջև»: Բաղկացած է 18 հոդվածից: 1-ին հոդվածով պատերազմը Թուրքիայի և Հայաստանի միջև համարում են ավարտված: Երկրորդ` որոշվում էին Հայաստանի Հանրապետության և Թուրքիայի միջև սահմանները: Հայաստանը զրկվում էր նաև ընդհանուր զինապարտություն մտցնելու և բանակ պահելու իրավունքից, նա կարող էր ունենալ միայն 1500 զինվոր, 8 թնդանոթ և 20 գնդացիր: Կարող էր կառուցել ամրություններ և նրանցում տեղադրել անհրաժեշտ ծանր հրետանի, պայմանով, որ չլինեն 15 սմ տրամաչափի ու հեռահար հրանոթներ (հոդված 4): 5-րդ հոդվածով Թուրքիայի քաղաքական ներկայացուցչին կամ դեսպանորդին, որը հաշտություն կնքելուց հետո պետք է ժամաներ Երևան: Թուրքիան իրավունք էր ստանում վերահսկել Հայաստանի երկաթուղիներն ու հաղորդակցման ճանապարհները, հաղորդակցման ճանապարհները, ռազմ. միջոցառումներ ձեռնարկել Հայաստանի տարածքում:  Բոլոր այս պայմանները ոտնահարում էին Հայաստանի իրավունքները, արգելում հայ գաղթականների հայրենիք վերադարձը: 7-րդ հոդվածով «Թուրքիայի կառավարությունը հրաժարվում է ներկա պատերազմի հետ կապված ծախսերի հատուցումից… պայմանավորվող երկու կողմերը հրաժարվում են նաև համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կրած վնասները հատուցելու ամեն տեսակ պահանջներից»: Պայմանագիրը պետք է վավերացվեր մեկ ամսվա ընթացքում` ընդունման օրվանից:

Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը կազմված էր երկու օրինակից` հայ. և թուրք.: Խորհրդային Հայաստանի կառավարությունը չճանաչեց Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը: Ավելի ուշ` 1921-ի հոկտեմբերի 13-ին Կարսում, Թուրքիայի հետ կնքվեց նոր պայմանագիր (Կարսի պայմանագիր 1921):

Posted in Français

Exercises

Traduction

Un grand magasin

un rayon: l’électro-ménager ,parfumerie,les vêtements

un escalateur=un escalateur mécanique

un ascenseur

un article

la caisse

le caissier,la caissière

un vendeur,une vendeuse.

Հանրախանութ

Էլեկտրա-Կենցաղային, Օծանելիք, Հագուստ

շարժասանդուղքներ մեխանիկական շարժասանդուղքներ

վերելակ

հոդված

դրամարկղ

գանձապահ, գանձապահ

վաճառող, վաճառողուհի

Grammaire

Prépositions et adverbes de lieu

Devant

derrière

au fond (de)

au premier étage

au dernier étage

à gauche, à droite

Tout droit

au milieu

avant,après

Grammaire

Prépositions et adverbes de lieu

Devant

derrière

au fond (de)

au premier étage

au dernier étage

à gauche, à droite

Tout droit

au milieu

avant,après

en haut(de) ,en bas (de)

Posted in Գրականություն

Վահան Տերյան Վիհի Եզերքին

Ֆիլմի բովանդակությունը Վահան տերյանի կյանքն էր: Վահան Տեր-Գրիգորյանը Տեր Սուքիաս Գրիգորյանի և Յուղաբերի 12 երեխաներից կրթսերներ էր: Ծնվել էր 1885 թ. Հունվարի 28-ին Գանձա գյուղում:

Նրա երիտասարդ տարիներում նա շատ ծույլ էր և այդ իսկ պատճառով է որ նրա ընտանիքը որոշում կայացրեց որ նա պետք է մեկնի Վրաստան իր եղբայրների հետ և պատրաստվի Լազարյան ճեմարանում ուսում ստանալու:

Վրաստանում <<Ծիածան խմբակ>>-ի հանդիպումների Ժամանակ իր եղբայր Արամի միջոցով ծանոթանում է Ս. Շահումյանի[սոցիալ-դեմոկրատական ակտիվիստ] հետ: Ս. Շահումյանին ծանոթացնում են Վ. Տերյանի ստեղծագործություններին, որն շատ հետաքրքրում է նրան:

1899 թվականի աշնանը Տերյանը ընդունվում է Լազարյան ճեմարանի 3-րդ դասարանը ուր ծանոթանում է Ալեքսանդր Մյասնիկյանին, Պողոս Մակինցյանին և Ցոլակ Խանզադյանին:

Բացի ռոմանտիկ լինելուց նա շատ ըմբոստ անձ էր և ակտիվ մասնակցում էր հակացարական հեղաթոխությանը: Այս ընթացքում նա հալածանքների է ենթարկվում, որից հետո նրան ձեռփակալում են:

Մեկ ամիս բանտում անցկացնելուց հետո Տերյանը շարունակում է ստոեղցծագործել և ուշադրություն է գրավում: Տերյանը մի քանի անգամ սիրահարվելուց հետո Մոսկվայում հանդիպում է մի չքնախ կնոջ` Անթառամին: Ցավոք նրանց ժամանակը իրար հետ կարճ էր, բայց նրանք շարունակում են իրենց շփումը նամակագրությամբ:

Այդ ընթացում Տերյանը հարաբերություններ ուներ Սուսաննաի հետ: Սուսաննան իմանալով Տերյանի զգացմունքների մասին Անթառամի հանդեպ խանդից ստում է հղիության մասին, որպեսզի Տերյանը ամուսնանա իր հետ: